Phố chữ, rực nét vàng son
Đối với người Hoa, đi chợ cuối năm không thể không mua chữ. Đem cái rực rỡ vàng son của chữ về nhà càng nhiều thì sự thay cũ đổi mới càng hiện rõ, niềm tin càng chắc, hy vọng tràn đầy và dĩ nhiên là vui vẻ tăng thêm bội phần. Chữ đón tết mang ý nghĩa tốt đẹp, chứa điềm may mắn, khác với truyền thống của người Việt viết liễn xuân bằng mực đen trên giấy hồng đơn, cũng khác với thư pháp nghệ thuật của các thư hoạ gia Trung Quốc viết mực đen trên giấy trắng, chữ đón xuân của người Hoa ở Chợ Lớn viết bằng nhũ vàng trên giấy đỏ. Theo lời ông chủ hiệu Đại Thuận ở góc đường Nguyễn Án, Nguyễn Trãi thì bộ câu đối bốn chữ được mua/đặt nhiều là Sanh Ý Hưng Long / 生 意 興 隆 (việc làm ăn tiến triển bền bỉ); Khai Trương Hồng Phát / 開 張 鴻 發 (mở cửa hàng là phất lớn), nhiều hơn nữa là bốn chữ Ngũ Phúc Lâm Môn / 五福 臨 門 (năm loại phúc Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh vào nhà) và Xuất Nhập Bình An / 出 入 平 安 (ra vào yên ổn). Loại câu bốn chữ mang ý tốt điềm lành này có hơn 200 mẫu, cùng với câu đối bảy chữ, đại tự một chữ, chữ nhỏ dán dưa quây quần lại thành bức bình phong sau lưng người viết, mùa xuân như bị hút vào.
 |
|
Thư pháp gia Đại Thuận bên bàn viết dọn ra từ trước rằm tháng chạp. Ảnh: Lam Phong |
Do nhu cầu ngày càng lớn, chữ tốt ngày xuân được sản xuất bằng kỹ thuật in ép kim nhũ ra đời, trong khoảng thập niên 50 (thế kỷ 20), và ngày một hoàn thiện, với hoa văn ngũ sắc viền quanh, chữ vàng óng ánh. Loại chữ in này cung cấp cho quảng đại quần chúng, giá chỉ bằng 1/5 chữ viết thủ công.
Đường Hải Thượng Lãn Ông, đoạn từ sau lưng tượng Khổng Tử đến bưu điện quận 5 là nơi trình làng nhiều chữ nhất trong tháng chạp. Ở góc Phùng Hưng, lẫn trong rừng chữ công nghiệp bạt ngàn là bàn viết của cây bút Kim Hi – một người trong vài người xuống phố sớm. Ông bảo rằng đoạn đường này có hơn mười bàn viết, sau rằm tháng chạp thì tề tựu đông vui hơn, mỗi người đều có khách riêng. Loại chữ này có sự tương hợp giữa người bán và người mua, lâu ngày thành quen, nên mối viết ổn định.
Nhà số 205 Hải Thượng Lãn Ông đã mấy mươi năm nay là nơi đặt bàn viết của cây bút Văn Thanh, cả một gian mặt tiền thoáng rộng. Từ trước 1975, Văn Thanh và Thiên Thanh là hai cây bút trứ danh của đất Đề Ngạn (tên người Hoa gọi Chợ Lớn), chuyên trị chữ to trên các bảng hiệu. Năm nay, ngồi ở bàn là tiểu thư Lương Viên Dũ. Dừng bút, Lương tiểu thư cười và trả lời: “Ba em già rồi, giờ đang chuyển giao nghề này cho em, sắp tới không biết nghề viết chữ là chính hay phụ nữa. Hỏi ra mới biết nhà họ Lương ở Hạc Sơn tỉnh Quảng Đông vốn truyền nghề viết chữ, thân phụ của Văn Thanh tiên sinh là thư gia Lương Truyền Ái rời quê sang Đề Ngạn từ năm 1931, con cháu trong nhà đều cho luyện chữ từ bé”. Lương tiểu thư bảo nội nói với ba rằng, chữ ngày tết mỗi nét đều phải đầy đặn, bố trí các nét phải dày khít, nghĩa chữ tốt phải nằm trong con chữ sung mãn. Ông chủ nhà hàng Á Châu đến nhận tờ bố cáo, nội dung chúc một năm mới tốt lành (Cung hạ tân hi), thông báo ngày nghỉ tết và ngày khai trương đầu năm, người trao và người nhận chữ cười tươi, trong niềm trang trọng.
Chị Tăng Nhược Quân, 31 tuổi, người Hoa gốc Triều Châu hiện ở Bãi Sậy, Q.6 khách hàng quen thuộc của chợ chữ cho biết: “Năm nào cũng vậy, cận tết gia đình đều cho người ra mấy chỗ bán chữ quen, đặt viết để mua về trang trí trong nhà, thay những câu liễn, ngũ phúc, những chữ mang ý xuân, may mắn cho gia đình… dán trong nhà từ tết năm trước. Với người Hoa chúng tôi đây là một thói quen từ thời ông bà để lại, lúc nhỏ tụi tui thường được ba mẹ đưa ra chợ mua chữ là biết tết sắp đến, giờ các cụ lớn tuổi, đến lượt con cháu đi mua chữ thay. Mỗi năm có nhiều chuyện đổi thay, nhưng chợ chữ vẫn giữ nguyên không khí và cảm xúc như hồi nhỏ tôi đã từng trải nghiệm. Cũng những gian hàng treo đầy chữ mỗi năm, cũng những nhà thư pháp thường ngày không thấy mặt, khi thấy họ bày bàn ra đường viết chữ những kỷ niệm hồi nhỏ đi mua chữ lại ùa về... đem lại cho tôi một cảm giác thật sự thú vị”.
Rời bàn viết của tiểu thư nhà họ Lương, tản bộ đến phía sau lưng đức Khổng Tử, ngang qua những câu chữ lung linh trong nắng, như ý cát tường, cả phố xá như tụ hội vàng son bốn biển, kim ngọc mãn đường, đầy đặn sung túc.
Phạm Hoàng Quân - Lam Phong
